Category: FESTIVAL, LIVE
05 Januari '10 - 21:30
STRANGER THAN PARANOIA 17, UPPER & DOWNERS, DEEL 1: THE UPPERS
Tilburg - December 2009
Tekst & Beeld door Louis Obbens
Een maand voor de 17e editie van het spannende improvisatie festival ‘Stranger than Paranoia’ zijn de voorlopige gemeentelijke plannen rondom het Veemarktkwartier in Tilburg bekend geworden. De ontwikkeling van de creatieve bedrijvigheid gecombineerd met instituties op het gebied van de kenniseconomie, waar ook mogelijk Paradox deel van uit zou kunnen maken, is toe aan een nieuwe up-date. Daar waar in een eerder stadium een nieuwe concertzaal voor Paradox, in samenwerking met Mundial Productions, aan de orde was, liggen er nu aangepaste plannen. Zo wordt het inmiddels landelijk bekende Midi-theater opgenomen in die plannen. De exploitatie van het Veemarktkwartier laat op dit moment zien dat deelname van Paradox binnen het cluster waarschijnlijk ingeruild gaat worden voor commerciële activiteiten. Paradox zou dan voorlopig op de huidige plek blijven, terwijl het podium, dankzij het voortreffelijke aanbod, om bouwkundige vernieuwing vraagt. Zo verdient het STP festival met ‘smoel’ en gewaagde programmering ook een betere locatie dan de huidige. De eerste alternatieve locatie, het uit meerdere zalen bestaande ‘Cinecitta’ wordt overigens al gesuggereerd. Wellicht dat het STP dan een aankondiging krijgt in een van de twee glossy jazz magazines die Nederland rijk is. Een omissie van de eerste orde! Ook in de 17e editie werd een keur aan internationale en nationale topmuzikanten aangevoerd in vaak verrassende combinaties in een mix van Jazz, Cross-over, Funk, Soul en Wereldmuziek. Zeker in Paradox was de publieke belangstelling groot.
24 december
De openingsdag, waarin programmeur Paul van Kemenade traditioneel in verschillende samenstellingen opent, bracht de eerste teleurstelling. Het duo optreden, tussen de altsaxofonist en cellist Ernst Reijsiger, waar veel bezoekers reikhalzend naar hadden uitkeken, kwam te vervallen. Dit vanwege het heuglijke feit dat Reijsiger, daags voor het geplande optreden, vader was geworden.
Paul van Kemenade vulde deze leemte met de oudgedienden Palinckx en Palinckx. Het gemis van Reijsiger weerhield van Kemenade er niet van de speciaal geschreven compositie ‘de reiziger’, in een andere samenstelling, te laten horen. Hierna volgde twee ‘oldies’. De vertolkingen waren opvallend rustig van aard, romantisch of triest, maar het heilige risicovolle vuur ontbrak.
Zonder pauze trad aansluitend zijn kwintet aan, met gast-trompettist Angelo Verploegen in de geledingen. Ondanks het gegeven dat in de eerste vier stukken, twee nieuwe composities van de hand van de meester werden gespeeld, ‘Van Thembi naar Tembassi’ en ‘Three Horns and a Bass’ was het geheel voortkabbelend van aard. Natuurlijk werd er goed gespeeld maar het ontbrak aan een uniforme gedachtengang in de muziek. De laatste twee nummers brachten het mythische en spannende, van het gedenkwaardige optreden van 2008, terug. Het door trombonist Luuk Boudestijn geschreven ‘12013’ leverde, na een minimalistisch piano-intro, een prachtige interactie tussen piano en trombone, op, voorzien van een opzwepend tempo dat in lichte chaos tot een passend einde kwam. Sluitstuk ‘Nowhere Station’ dat ingezet werd als dartelende sprookjesmuziek, kende een onbegeleid piano intermezzo en werd, in full-speed en voorzien van lang uitgesponnen solowerk, funky beëindigd.
Op het minuscule podium van Paradox trad als afsluiting de twaalfkoppige bezetting van het Nederlandse Clazz ensemble aan. Volgens haar eigen beschrijving speelt deze kleine bigband muziek op het snijvlak van Jazz en moderne, gecomponeerde muziek. De muzikanten, waaronder de leiders Gerard Kleijn (trompet) en Dick de Graaf (saxofoon), zijn afkomstig uit beide disciplines. Het was aanvankelijk wennen aan deze muzikale opvatting! Deden de eerste stukken niet gekunsteld of geforceerd geconstrueerd aan? Was de afwisseling van wisselende muzikale structuren en de veelheid aan noten en aangebrachte accenten niet teveel van het goede? Waren er niet teveel klankkleuren op het podium waarneembaar en werd het publiek niet overdonderd met een immense lading aan koperinstrumentarium? Teveel vragen om te beantwoorden! Wel betrapte ik mijzelf erop dat ik in de loop van de avond meer genoot. De muziek kreeg een meer open karakter, gepaard gaande met ontegenzeggelijke variatie en de individuele prestaties waren bij vlagen verbluffend. Mede hierdoor werd het weer een gedenkwaardige avond. Bij het eerste optreden moesten invallers hun muzikale vermogens aanspreken en het Clazz-ensemble vond de juiste balans tussen een warm klinkend collectief en ruimte voor individueel vernuft.
28 december
Gewaagde cross-over werd ook gebracht door de Brabantse blues singer-songwriter Niels Duffhuës. De rauwe, donkere en ongepolijste stem van Duffhuës werd na het eerste solo-nummer van contrast voorzien door een overwegend licht melancholiek spelende strijkkwartet. Dit verdienstelijke optreden won aan zeggingskracht door de toevoeging van de Bajan-bespeler (Russische accordeon) Oleg Fateev. Zijn ingetogen maar levendige klanken brachten de ware triestheid in de muziek.
Al sinds de jaren ‘60 is Philip Catherine één van de vooraanstaande figuren binnen de Europese jazzscène. De gitaarlegende speelde o.a. met Chet Baker, Tom Harrell, NHOP, Stéphane Grappelli, Larry Coryell, Dexter Gordon, Charles Mingus en uiteraard met Toots Thielemans. Het lijstje van de musici waarmee Harmen Fraanje speelde is vanzelfsprekend minder indrukwekkend. Fraanje is niet alleen jonger maar ook het aantal ‘heroes from Jazz’ dunt uit. De pianist speelde o.a. met Mark Turner, Magic Malik, Michael Moore, Ernst Reijsiger, Han Bennink, Benjamin Herman, Jesse van Ruller en Eric Vloeimans. Vermoedelijk waren velen afgekomen op deze unieke combinatie, die overigens eind december door heel Nederland toerde. Ze traden ingespeeld aan en dat was te merken. Het organisch samenspel, waarin genoeg ruimte lag voor persoonlijke invullingen, was zonder meer sprankelend te noemen. De wijze waarop dit plaatsvond had veel weg van een schijngevecht. De heren dreven elkaar op, daagden elkaar uit, liepen dan weer samen op of lieten elkaar de ruimte. Dit alles ten dienste van het grote geheel, zonder effectbejag of bovenmatig technisch excellerend. Hoewel de hoeveelheid effectapparatuur die Catherine had meegebracht even het ergste deed vermoeden. Hij gebruikte het veel maar de vervormende klanken uit zijn gitaar klonken zeer genuanceerd en subtiel. Het geluid van de semi-akoestische gitaar bleef hierdoor als het ware onaangetast en smolt ineen met de akoestiek en de klankkleur van de vleugel van Fraanje. De muziek was lieflijk, soepel-lopend, toegankelijk maar uiterst ingenieus. Thema’s werden onderzocht, weergaloos omspeeld, becommentarieerd in steeds nieuwe muzikale vondsten. De helderheid en de verwondering tijdens het muzikale proces bleef voortdurend aanwezig, in een romantisch-melancholisch omhelzing van gitaar en piano. Twee bescheiden muzikanten in een schijnduel met een magistraal muzikaal resultaat.
Vervolgens met angst en beven uitgekeken naar de komst van Erika Stucky. De flamboyante dame is voor velen vaak onbegrijpelijk en ongrijpbaar gebleven. Zij maakt al jaren hilarische muziek, eigenzinnig theater/film, entertainment enz. In Tilburg toonde zij zich ook weer ongrijpbaar maar in een milde variant. Omringd door haar vaste drummer en tuba-speler die het klappen van de zweep wel kennen. Het zeer herkenbare top 2000 repertoire zoals ‘I Heard It Through The Grapevine’ en het eigenzinnige ‘Gimme Shelter’, werd mooi maar niet zonder cynisme bezongen. Een kakofonie aan klanken, galmend, gillend en echo-end, gebruik makend van verschillende talen, in schijnbaar onbeheerste vorm. De Zwitserse/Amerikaanse sloot solistisch af met een bekend Jodel-lied en in de toegift bracht zij de ware Eminem rap-hit ‘Lose Youself’. Ongrijpbaar bleef het maar niet onbegrijpelijk en heel vermakelijk!
